Een vleugje mysterie
Net als andere berggebieden die in de vorige eeuw achter het IJzeren Gordijn lagen, hangt er rond de Kaukasus nog steeds een sfeer van het onbekende. Wie geen bergliefhebber is, weet vaak niet meer dan dat de Elbroes met zijn 5642 meter de hoogste berg is. Tot ver in de 21e eeuw was de Kaukasus moeilijk toegankelijk en niet altijd veilig om naar toe te reizen. Regio’s als Abchazië, Zuid-Ossetië en Dagestan zijn tot op heden lastig bereikbaar.
Europa of Azië: waar ligt de Kaukasus?
De Kaukasus wordt vaak tot Europa gerekend. Voor bergbeklimmers die de Seven Summits willen voltooien, geldt de Elbroes als hoogste Europese berg, niet de Mont Blanc. Toch wordt de grens tussen Europa en Azië meestal getrokken langs de Bosporus, de Zwarte Zee, de Don en de Oeral. Volgens die indeling ligt de Kaukasus in Azië.
Toch is er geen eenduidig antwoord op de vraag of de Kaukasus Europees of Aziatisch grondgebied is. Zowel geografisch als cultureel zijn er argumenten voor beide kanten. De beste benadering is om de Kaukasus te zien als overgangsgebied dat kenmerken van beide continenten in zich draagt.
De hoogste en bekendste bergen
De Elbroes is een inactieve vulkaan met twee toppen en veel gletsjers. Hij steekt met zijn 5642 meter ver boven de andere bergen uit en ligt in het westen van de Kaukasus, volledig in Rusland. Door zijn hoogte en ligging oogt hij als een vreemde reus tussen de kleinere bergen.
De Dych-Tau, met 5204 meter, ligt zo’n 60 kilometer oostelijker en bevindt zich eveneens in Rusland. Hij is minder bekend, maar met zijn steile ijswanden zeker indrukwekkend. Daarna volgt de Sjchara, met 5193 meter de hoogste berg van Georgië. Deze ligt aan de grens met Rusland en vormt het oostelijke punt van de Bezengi-muur, een imposante wand van rots en ijs van tien kilometer breed. Aan de Georgische kant heet deze wand Khalde.
De Kazbek is met 5033 meter een inactieve stratovulkaan op de grens van Georgië en Rusland. Zijn silhouet achter de Gergeti-kerk is het bekendste beeld van Georgië. Door de relatief makkelijke toegang is hij populair bij bergbeklimmers.
De mooiste van allemaal
De Usba, met zijn dubbele top van 4710 meter, wordt vaak de mooiste berg van de Kaukasus genoemd. Hij is lager, maar moeilijker te beklimmen en vormt een echte uitdaging voor ervaren alpinisten.
Geologie, klimaat en natuur
De Kaukasus ontstond door de botsing van de Arabische en Euraziatische platen. Deze drukte de aardkorst omhoog en vormde het gebergte. Ongeveer 25 miljoen jaar geleden waren deze processen het meest actief. Tot de gevolgen behoren aardbevingen, vulkanisme, warme bronnen en grondstoffen.
Klimaat
In het westen beïnvloedt de Zwarte Zee het klimaat. De kust heeft een subtropisch klimaat en het binnenland krijgt veel neerslag. In de vroege zomer zorgen opstijgende vochtige luchtmassa’s voor bijna dagelijkse onweersbuien. In het noorden en oosten is het droger en kouder. Voor bergbeklimmers vormt het weer in de Kaukasus dan ook een serieuze uitdaging.
Flora en fauna
De natuur is op veel plekken nog ongerept. Beuken, eiken en naaldbomen vormen dichte bossen. In de zomer veranderen de bergweiden in kleurrijke tapijten. Gemzen, wolven en beren leven hier naast talloze vogelsoorten.
Cultuur en geschiedenis
Door zijn ligging is de Kaukasus al duizenden jaren een kruispunt van handelsroutes. Veel volkeren trokken door het gebied en vestigden zich er. Dat leidde tot een rijke en complexe geschiedenis, met periodes van bloei en conflict. Tot op vandaag leven hier op zo’n klein oppervlak zoveel etnische groepen met uiteenlopende talen, religies en tradities als nergens anders
Een keerzijde van deze diversiteit zijn de botsende territoriale en politieke belangen. Tijdens het Sovjetregime werden veel spanningen onderdrukt. Na de val van de Sovjet-Unie kwamen ze tot uiting in conflicten. Rond het jaar 2000 keerde er geleidelijk meer stabiliteit terug.
Hoe kom je in de Kaukasus?
Voor westerse reizigers is Georgië het meest toegankelijke land in de regio. Je hebt alleen een paspoort nodig en de reis is betaalbaar. Ook over land via Turkije is het goed te doen.
De Russische kant is minder populair, deels door politieke omstandigheden en bureaucratie. Een uitzondering is de beklimming van de Elbroes, die veel ambitieuze bergbeklimmers ondernemen. Op de website Mountain-Level vind je hierover een interessant reisverslag uit 2023.
Azerbeidzjan, het derde land dat deel uitmaakt van de Kaukasus, laat ik in dit artikel buiten beschouwing vanwege beperkte kennis en ruimte.
In Georgië is Svaneti de populairste regio. Met zijn hoge bergen en het stadje Mestia aan de voet is het het toeristische hart van de Kaukasus.
Onderweg in Svaneti: reizen met de marshrutka
Svaneti is bereikbaar met minibusjes, marshrutka’s genoemd, die vanuit Tbilisi en Zugdidi rechtstreeks naar Mestia rijden. De vertrektijden worden mondeling doorgegeven en zijn flexibel: de bus vertrekt pas als er genoeg passagiers zijn. Er zijn geen vaste haltes, behalve bij rustplaatsen en eindpunten. Onderweg wordt gestopt op afspraak of als iemand langs de weg wil instappen. Is de bus vol of besluit de chauffeur door te rijden, dan blijf je staan.
Vanuit Mestia ben je voor een afgesproken prijs van 40 lari (ongeveer € 13 in de zomer van 2024) in iets meer dan een uur in Ushguli. De Mitsubishi-busjes die hier rijden zijn comfortabeler en minder vol dan de standaard marshrutka’s.
Een grappig detail: veel Japanse importauto’s in Georgië hebben het stuur rechts, terwijl er rechts wordt gereden. Dat zegt veel over de Georgische improvisatiekunst, net als het feit dat sommige chauffeurs geen gordel dragen.
De noordelijke zijdalen van de Inguri-vallei: duur maar prachtig
Wie wil wandelen in de noordelijke zijdalen van de Inguri-vallei, moet rekening houden met hogere kosten. Een rit van 25 kilometer van Mestia naar Mazeri in de Dolra-vallei kost ongeveer € 35. De landschappen en wandelroutes zijn schitterend, maar hebben hun prijs. Dat geldt ook voor de verder gelegen Nakra-vallei.
Let op: het is vaak lastig om bij chauffeurs of ticketverkopers in het Engels onbekende bestemmingen uit te leggen. Vooral oudere mensen spreken weinig Engels. Het Georgisch is een compleet andere taal met een ander schrift.
In mijn geval kreeg ik spontaan een lift van een vriendelijke bouwvakker in een Japanse minitruck. Hij stopte uit zichzelf en bespaarde me vijf kilometer lopen op een stoffige weg.
Overnachten in Svaneti
De hoge vervoerskosten worden gecompenseerd door betaalbare accommodaties. Tot eind juli kun je met wat geluk voor € 10 een nette tweepersoonskamer in een gezellige herberg vinden. Een bed in een slaapzaal kost soms maar € 6. Kamperen is financieel nauwelijks voordeliger. Veel accommodaties zijn te boeken via booking.com. In Ushguli en kleinere dorpen kun je het beste ter plekke rondvragen. Vanaf augustus wordt het drukker en stijgen de prijzen.
Eten en drinken
In Mestia en Ushguli zijn veel restaurants en snackbars waar je goed en goedkoop kunt eten. Een hoofdgerecht met drankje kost tussen de € 5 en € 10. Supermarkten zijn daarentegen duur en het aanbod is niet ideaal voor backpacken. Het is handig om trekkingmaaltijden of kant-en-klaarmaaltijden van thuis mee te nemen.
Hoogtepunten van Svaneti en suggesties voor tochten
Mestia wordt weleens gekscherend het ‘Chamonix van de Kaukasus’. Maar dan wel een minder gepolijste versie. Toch is het stadje zeker een bezoek waard, al was het maar vanwege de unieke skyline van verdedigingstorens tot 25 meter hoog. Deze torens dienden als schuilplaats bij overvallen, vetes of invasies. Nu worden ze gebruikt als opslag voor graan en waardevolle spullen.
Hieronder vind je een persoonlijke selectie van minder bekende routes die je dicht bij de bergen en het landschap brengen. Voor populaire tochten kun je terecht op de website Caucasus-trekking.com, een praktische en informatieve website over de wandelmogelijkheden in Georgië.
Trekkingroutes rond Mestia
De bekendste tocht is de vierdaagse route van Mestia naar Ushguli. Dankzij de dorpen en herbergen onderweg heb je geen tent nodig. In augustus kan het hier druk zijn.
Je kunt deze route verlengen richting Nakra. De Mestia-Nakra-route leidt naar de belangrijkste plaats van de authentieke Nakra-vallei.
Bergwandelingen rond Mestia
Zuruldi-bergkam
Deze bergkam ten zuiden van Mestia is snel bereikbaar met de Hatsvali-stoeltjeslift en ideaal voor je eerste dag. Het landschap van bossen en weiden biedt een prachtige blikop de regio en de hoofdkam van de Kaukasus.
Koruldi-meren en bergkam
De Koruldi-meren liggen op een plateau op 2700 meter hoogte. Het pad ernaartoe is bovenaan een stoffige piste waar terreinwagens en minibusjes rijden. De tour wordt overal in Mestia aangeboden.
Ondanks het toerisme is het een bijzondere plek, vooral als je er een nachtje kampeert. In de avond weerspiegelen de meren de bergwereld als spiegels. De volgende dag kun je verder omhoog tot 3100 meter. Daar leiden paden naar de Koruldi-bergkam, met een kruis op de top. Vanaf hier heb je een spectaculair uitzicht op de Ushba en de omliggende gletsjers en afgronden.
Let op: het terrein wordt steil en er is valgevaar. Wil je zeker zijn van je veiligheid, volg dan niet de sporen maar neem links een omweg door een dal naar een grindpad dat onder het kruis uitkomt. Ik heb deze alternatieve route op Outdooractive als track ingevoerd (zichtbaar na registratie).
Chkhuti Ridge
Deze afwisselende wandeling met schitterende uitzichten loopt over een sierlijk gebogen bergkam en is naar wens in te korten. De route volgt in het begin het pad van de trektocht tussen Mestia en Ushguli en is goed aangegeven. Bij de eerste afslag wandel je over een grote open plek tot het einde. Houd rechts aan en je komt bij een tweede, eveneens prachtige open plek. Aan de rand ervan kun je naar een klein houten kerkje lopen voor een kleine pauze. Het eigenlijke pad buigt linksaf en verdwijnt onopvallend het bos in.
Daar begint een steile klim, tot het bos dunner wordt en je uitkomt in het open alpengebied van de steeds hoger wordende bergkam. Het uitzicht op de ijspiramide van de Tetnoeldi (4850 meter) is indrukwekkend, al hangt er ’s middags vaak bewolking. Reden genoeg om de kam verder te volgen. Ervaren bergwandelaars kunnen zelfs de top van de Kakhiani bereiken, die 3702 meter hoog is.
Bergtochten rond Ushguli
Ushguli ligt op 2100 meter en is het hoogstgelegen dorp van Georgië. Het silhouet van verdedigingstorens, samen met de imposante zuidwand van de Sjchara (5193 meter), vormt een landschap dat aan vervlogen tijden doet denken. Aan de voet van deze berg ligt de toegang tot de Sjchara-gletsjer, een populaire bestemming. Je bereikt het einde van de vallei meestal met een Mitsubishi-busje of te paard. Een groot deel van de route deel je met vrachtwagens met betonmixers die voortdurend naar de grindgroeve rijden en veel stof veroorzaken.
Toch doet dat niets af aan de volgende twee routes. Beide zijn lange, uitdagende en stille bergtochten. Ze zijn in te korten of uit te breiden tot tweedaagse tochten met een overnachting in een tent bij een bergmeer, op de kam of zelfs op de top. Hoe dan ook, een onvergetelijke ervaring!
Chubedishi-kam (3153 meter): eindeloos uitzicht
Kijk je vanuit Ushguli naar het Inguri-dal, dan zie je rechts de groene toppen van de Chubedishi-kam. Deze kam vormt het decor van de tocht. Je bepaalt zelf hoe ver je gaat. Veel wandelaars keren na de eerste top terug, wat al een prachtig uitzicht oplevert vanaf bijna 3000 meter. Wie verder wil, volgt de kam met zijn reeks toppen van rond de 3000 meter. Zodra de zuidwand van de Sjcharaen zijn satellieten dichtbij komen, daal je links af naar een klein bergmeer. Met wat geluk weerspiegelt de wand in het water. Onder het meer verlaat je de stilte van de bergen en kom je weer in de drukte van het Inguri-dal.
De route staat op Outdooractive.
Karetta-kam en top (3524 meter): uitzicht op de reuzen
Deze tocht is zwaarder dan de Chubedishi-route, maar biedt een droomlandschap dat zelfs doorgewinterde bergliefhebbers zal verrassen. Vanuit het Inguri-dal sla je voor de grindgroeve linksaf een zijdal in richting de Lagem-pas. Het pad wordt steeds smaller en is op sommige plekken slecht zichtbaar. Onder de pas is het steil en deels weggespoeld. Vanaf de Lagem-pas volg je zonder pad de kam, steekt de Karetta-pas over en komt steeds dichter bij de ijsreuzen. In de verte schittert de Elbroes achter de grensbergen. Op de Karetta-top word je beloond met uitzicht op de rij van 5000 meter hoge bergen van de Khalde-wand.
Ook als je alleen tot de Lagem-pas gaat, is de tocht de moeite waard. Wie op de kam of top wil kamperen, moet water meenemen uit beekjes onder de pas of sneeuw smelten. Voor de terugweg kun je het beste dezelfde route nemen. Alternatieve paden op kaarten en apps komen vaak uit in lastig terrein en dicht struikgewas.
De route staat op Outdooractive (zichtbaar na aanmelding).
Tip voor een tussenstop
Een fijne afsluiting van je tocht rond Ushguli is een bezoek aan Cafe Lemi, aan de weg richting het Inguri-dal. Het eten is heerlijk en betaalbaar. De sfeer is vriendelijk, wat in Svaneti niet altijd vanzelfsprekend is.
Leuk weetje: tijdens bergtochten in Georgië komt het regelmatig voor dat er ineens een hond naast je opduikt en vervolgens weer in de bosjes verdwijnt. Soms zijn ze klein en schattig, soms groot en sterk. Laat je er niet te veel door afleiden, maar zie ze als beschermers die beren en wolven op afstand houden. 😉
Andere wilde berggebieden die vaak worden aangeraden zijn Racha en Khevsureti, beide ten oosten van Svaneti.
Wat kun je nog meer doen in Svaneti?
De outdooractiviteiten draaien hier vooral om wandelingen en trektochten. Verder is het mogelijk om een tour te maken in een terreinwagen of quads en motoren te huren. Avontuurlijke sporten zoals raften worden af en toe aangeboden, meestal door luxe hotels.
Een aanrader voor regenachtige dagen is het Khergiani-museum in Mestia. Het bevindt zich in een oud stenen gebouw aan de voet van een verdedigingstoren die je kunt beklimmen. Het museum is gewijd aan bergbeklimmer Mikhail Khergiani, geboren in 1932. Hij was een legende vanwege zijn klimvaardigheden en zijn werk als bergredder.
Wie even afstand wil nemen van de bergen, kan in Mestia twee etnografische musea bezoeken of de film “Dede” bekijken, de enige film die ooit in Svaneti is opgenomen. In de zomer zijn er concerten, dansfeesten en filmfestivals. Verder bestaat het culturele aanbod vooral uit het bezoeken van torens en kleine kerken.
Tot slot: Voor bergvrienden die graag op ontdekking gaan, is de Kaukasus een ware schatkamer. De Georgische regio Svaneti is een ideale plek om die voor het eerst te verkennen.
Websitetip: svanalp.com is een goed ontworpen website van een Svanetische berggids met tochten naar bergtoppen zoals de Kazbek. De focus ligt op Svaneti en is iets technischer dan de website Caucasus-trekking.
